آشنایی با هورمونهای جنسی مردانه (تستوسترون، DHT، استروژن و سلامت پروستات)
هورمون های جنسی مردانه چیست؟ بررسی تستوسترون، دیهیدروتستوسترون (DHT)، استروژن در مردان، آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز و نحوه تفسیر آزمایشهای هورمونی.
تعادل هورمونی در بدن آقایان نقشی تعیینکننده در سلامت باروری، میل جنسی، تراکم استخوان، توده عضلانی و به ویژه عملکرد غده پروستات ایفا میکند. بسیاری از آقایان با شنیدن نام هورمونهای جنسی، تنها به یاد تستوسترون میافتند؛ در حالی که سلامت سیستم ادراری-تناسلی نتیجه تعاملی دقیق و ظریف میان چندین هورمون گوناگون است. اما هورمون های جنسی مردانه دقیقاً چه موادی هستند؟ تفاوت تستوسترون با دی هیدروتستوسترون dht چیست و استروژن در مردان چه تاثیری بر بافت پروستات دارد؟
در علم اندوکرینولوژی (غدد درونریز) و ارولوژی مدرن، شناخت دقیق مسیرهای بیوسنتز آندروژنها، کلید درک بیماریهای شایعی مانند بزرگی خوشخیم پروستات (BPH) و سرطان پروستات است. در این راهنمای جامع بالینی، وظایف هر یک از هورمونها، آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز و نحوه تفسیر آزمایشهای هورمونی را مطابق با راهنماهای انجمن اورولوژی اروپا (EAU) و انجمن غدد درونریز آمریکا بررسی میکنیم.
دستهبندی اصلی هورمون های جنسی مردانه
هورمونهای استروئیدی مردانه که به نام کلی آندروژنها (Androgens) شناخته میشوند، شامل موارد زیر هستند:
۱. تستوسترون (Testosterone):
تستوسترون هورمون اصلی جنسی در مردان است که ۹۵ درصد آن توسط سلولهای لیدیگ بیضهها و ۵ درصد آن توسط غدد فوقکلیوی (آدرنال) ترشح میشود. * انواع تستوسترون در خون: حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد تستوسترون محکم به پروتئینی به نام SHBG متصل است و غیرفعال میباشد؛ ۳۰ درصد به آلبومین متصل است و تنها ۱ تا ۲ درصد به صورت تستوسترون آزاد (Free Testosterone) در گردش خون حضور دارد که از نظر بیولوژیک کاملاً فعال است.
برای شناخت فرمانده هیپوتالاموسی این هورمون، مقاله هورمون آزادکننده گنادوتروپین را مطالعه فرمایید.
۲. دیهیدروتستوسترون (DHT)؛ هورمون اختصاصی پروستات:
هنگامی که تستوسترون وارد سلولهای پروستات میشود، توسط آنزیمی به نام ۵-آلفا ردوکتاز (5-AR) به دیهیدروتستوسترون (DHT) تبدیل میگردد. * قدرت اثر: میل پیوندی DHT به گیرندههای آندروژن ۵ تا ۱۰ برابر قویتر از تستوسترون است. DHT محرک اصلی تقسیم سلولی و رشد بافت پروستات در دوران بلوغ و میانسالی است.
۳. استروژن در مردان (استرادیول) و آنزیم آروماتاز:
برخلاف تصور عموم، مردان نیز برای سلامت استخوانها و مغز به استروژن نیاز دارند. تستوسترون در بافت چربی بدن توسط آنزیم آروماتاز به استرادیول تبدیل میشود. با افزایش سن و افزایش چربی شکمی، نسبت استروژن به تستوسترون بالا رفته و باعث تحریک رشد بافت زمینهای (استروما) پروستات و التهاب لگن میگردد.
برای شناخت آناتومی پروستات، مقاله غده پروستات چیست؟ را بخوانید.
دستورالعملهای اندوکرینولوژی و پاتولوژی پروستات انجمن اورولوژی اروپا (EAU)
آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز و داروهای مهارکننده (فیناستراید و دوتاستراید)
آنزیم ۵-آلفا ردوکتاز در دو ایزوآنزیم اصلی (تیپ ۱ و تیپ ۲) در بدن وجود دارد که تیپ ۲ عمدتاً در پروستات متمرکز است. * داروی فیناستراید (پروپشیا / پروسکار): مهارکننده انتخابی تیپ ۲ است که سطح DHT پروستات را تا ۷۰ درصد کاهش میدهد. * داروی دوتاستراید (آوودارت): مهارکننده دوگانه (تیپ ۱ و ۲) است که سطح DHT را تا بیش از ۹۰ درصد سرکوب کرده و حجم پروستات بزرگشده را تا ۲۰ تا ۲۵ درصد کوچک میکند.
نقش آندروژنها در بیماریهای پروستات
هورمونهای جنسی نقشی دوگانه دارند؛ آنها برای تکامل مردانه ضروری هستند اما در سنین بالا میتوانند زمینهساز بیماری شوند: 1. بزرگی خوشخیم پروستات (BPH): تجمع طولانیمدت DHT در بافت پروستات منجر به هایپرپلازی و انسداد خروجی مثانه میشود. 2. سرطان پروستات: سلولهای سرطانی برای رشد به اتصال DHT به گیرندههای هستهای وابسته هستند. درمان اصلی این سرطان، محرومسازی بدن از آندروژنها یا همان اخته کردن شیمیایی به کمک داروهایی نظیر آمپول زولادکس در درمان سرطان پروستات است.
برای بررسی آزمایشهای تکمیلی، مقاله مرجع آزمایش های پروستات را مرور فرمایید.
مطالعات گیرندههای آندروژن در سلولهای پروستات در PubMed
تفسیر آزمایشهای هورمونی در مردان
برای ارزیابی دقیق وضعیت هورمونی آقایان، پزشک آزمایشهای زیر را درخواست میکند: * زمان نمونهگیری: از آنجایی که ترشح تستوسترون دارای ریتم شبانهروزی است و در صبح به اوج میرسد، خونگیری باید بین ساعت ۷ تا ۱۰ صبح و در حالت ناشتا انجام گیرد. * محدوده نرمال تستوسترون تام: ۳۰۰ تا ۱۰۰۰ نانوگرم در دسیلیتر (ng/dL). * سطح اخته شیمیایی در درمان سرطان: کمتر از ۲۰ تا ۵۰ نانوگرم در دسیلیتر.
راهنماهای بالینی درمان تستوسترون در انجمن غدد درونریز آمریکا
جدول مقایسه جامع هورمون های جنسی مردانه
| نام هورمون | ارگان اصلی تولیدکننده | عملکرد کلیدی در بدن | نقش اختصاصی در پروستات |
|---|---|---|---|
| تستوسترون تام | بیضهها (۹۵٪) و فوقکلیه (۵٪) | ساخت عضله، تراکم استخوان، میل جنسی | پیشساز تبدیل به DHT درون بافت |
| دیهیدروتستوسترون (DHT) | بافت پروستات، پوست و فولیکول مو | صفات ثانویه مردانه و رویش مو | محرک اصلی رشد غده و سلولهای تومور |
| استرادیول (استروژن) | بافت چربی (تبدیل از تستوسترون) | سلامت استخوان و تعادل شناختی | تحریک استرومای پروستات در پیری |
| گنادوتروپین LH | هیپوفیز قدامی مغز | صدور فرمان ترشح تستوسترون | تنظیم غیرمستقیم سطح آندروژن |
| گنادوتروپین FSH | هیپوفیز قدامی مغز | کنترل فرآیند اسپرمسازی | اثر تنظیمی بر سلولهای سرتولی |
شناخت دقیق هورمون های جنسی مردانه به آقایان این توانایی را میدهد که با ریشهیابی تغییرات فیزیولوژیک بدن خود، از سلامت باروری، تناسب اندام و به ویژه عملکرد طبیعی غده پروستات در تمامی مراحل زندگی محافظت نمایند.
پرسش های متداول
بیشتر بخوانید
آندروژن چیست؟ عملکرد هورمونهای جنسی مردانه، علائم کمبود و سرطان پروستات
آندروژن چیست؟ بررسی جامع فیزیولوژی هورمونهای جنسی مردانه (تستوسترون و DHT)، علائم کمبود، آندروژن بالا، نقش در سرطان پروستات و د...
هورمون لوتئینه کننده چیست؟ هورمون LH
هورمون LH یا لوتئینه کننده، توسط غده هیپوفیز در مغز تولید میشود و نقش کلیدی در تنظیم فعالیت تخمدان در زنان و تولید تستوسترون در...
هورمون آزاد کننده گنادوتروپین (GnRH) چیست؟ نقش آگونیستها و آنتاگونیستها در پروستات
هورمون GnRH چیست و از کجا ترشح میشود؟ بررسی محور هیپوتالاموس-بیضه، تفاوت آگونیستهای زولادکس و دیفرلین با آنتاگونیست دگارلیکس و...
انواع هورمون درمانی سرطان پروستات چیست و چگونه انجام میشود
هورمون درمانی سرطان پروستات، یکی از روش های درمانی است که با استفاده از هورمونها به هدف کنترل رشد سرطان و کاهش سطح هورمونهای م...
جراحی برداشتن بیضه چیست؟ (ارکیکتومی) عوارض، مراقبتها و نتایج
جراحی برداشتن بیضه (ارکیکتومی) چیست؟ بررسی دلایل جراحی در سرطان پروستات و بیضه، انواع تکنیکهای سابکپسولار، عوارض، تغییرات هورم...
چکاپ آنلاین سرطان پروستات
از هر 8 مرد یک نفر به سرطان پروستات مبتلا می شود. این بیماری در افرادی که سابقه فردی و خانوادگی ابتلا به برخی بیماری ها را دارند، بیشتر مشاهده می شود. با پاسخ دهی به سوال های مطرح شده در بخش چکاپ سرطان پروستات، می توانید در سه دقیقه متوجه شوید که آیا لزومی دارد آزمایش PSA انجام دهید و یا اگر این آزمایش را قبلا انجام داده اید نتیجه ی آن چگونه تفسیر می شود.
چکاپ آنلاین سرطان پروستات، یکی از ابزارهای مرجع تخصصی سرطان پروستات ایران است که به شما کمک می کند تا بفهمید آیا شما در معرض خطر سرطان پروستات هستید یا خیر. با توجه به اینکه تشخیص زودرس سرطان پروستات بسیار مهم است، استفاده از این ابزار می تواند به شما کمک کند تا به موقع اقدامات لازم را انجام دهید.