خواندن جواب پاتولوژی پروستات؛ راهنمای جامع تفسیر نتایج نمونهبرداری، گلیسون، PIN و ASAP
راهنمای خواندن جواب پاتولوژی و آزمایش نمونه برداری پروستات؛ تفسیر نمره گلیسون (Gleason 3+3 و 4+3)، مفهوم ضایعات مشکوک PIN و ASAP و اقدامات بعدی بالینی.
سرطان پروستات یکی از بیماری‌های شایع در مردان است و معمولاً با بیوپسی پروستات تشخیص داده میشود. اما بعضی از نتایج بیوپسی پروستات می‌توانند برای پزشکان و بیماران گیج‌کننده باشند. در این مقاله، به بررسی نتایج بیوپسی پروستات و اهمیت دو شاخص PIN و ASAP در تشخیص سرطان پروستات پرداخته خواهد شد.
بیوپسی پروستات چیست؟
نمونه جواب پاتولوژی پروستات و راهنمای خواندن اصطلاحات کلیدی
هنگامی که برگه پاتولوژی نمونهبرداری (بیوپسی) پروستات را دریافت می‌کنید، پاتولوژیست هر یک از ۱۲ تا ۱۴ سوزن (Core) برداشته شده از لوب راست و چپ را به صورت جداگانه زیر میکروسکوپ بررسی و توصیف میکند. اصطلاحات حیاتی که در جواب مشاهده می‌کنید عبارتند از:
| اصطلاح انگلیسی در برگه پاتولوژی | معنای بالینی و پاتولوژیک | اقدام بعدی اورولوژیست |
|---|---|---|
| Negative for Malignancy | منفی از نظر بدخیمی؛ هیچ سلول سرطانی مشاهده نشده است. اغلب با پروستاتیت (التهاب) یا هایپرپلازی خوش‌خیم (BPH) همراه است. | پیگیری دوره‌ای سطح PSA و معاینه در ۶ الی ۱۲ ماه آینده. |
| Adenocarcinoma (Gleason 3+3 = 6) | آدنوکارسینوم گرید ۱ (کم‌خطرترین نوع بدخیمی با رشد بسیار آرام). | کاندیدای اصلی نظر تحت نظر فعال (Active Surveillance) بدون نیاز فوری به جراحی. |
| Gleason 3+4 = 7 (Grade Group 2) | بدخیمی با خطر متوسط و تهاجم کنترل‌شده (الگوی ۳ غالب است). | ارزیابی درمان‌های قطعی نظیر جراحی یا رادیوتراپی نجات‌بخش. |
| Gleason 4+3 = 7 (Grade Group 3) | بدخیمی تهاجمی‌تر (الگوی ۴ پرخطر غالب است). | درمان فعال قطعی همراه با تصویربرداری پیشرفته استیجینگ (اسکن PSMA یا MRI). |
| High-Grade PIN (HGPIN) | نئوپلازی داخل اپیتلیومی پروستات با درجه بالا؛ سلول‌ها غیرطبیعی‌اند اما غشای پایه را سوراخ نکرده‌اند. | اگر تنها در ۱ سوزن باشد، پایش PSA؛ اگر چندکانونی (Multifocal) باشد، تکرار بیوپسی در ۱ سال آینده. |
| ASAP (Atypical Small Acinar Proliferation) | تکثیر سلول‌های ریز مشکوک؛ پاتولوژیست به سرطان مشکوک است اما تعداد سلول‌ها برای تشخیص قطعی کافی نیست. | نیازمند تکرار حتمی بیوپسی (ترجیحاً ام آر آی پروستات و فیوژن بیوپسی در ۳ تا ۶ ماه آینده). |
| Perineural Invasion (PNI) | تهاجم سلول‌های سرطانی به غلاف اعصاب میکروسکوپی داخل بافت پروستات. | نشاندهنده لزوم دقت بیشتر در تکنیک‌های حفظ عصب (Nerve-Sparing) در حین جراحی. |
بیوپسی پروستات یک روش تشخیصی است که در آن نمونه‌ای از بافت پروستات برداشت میشود و به آزمایشگاه ارسال میشود. این نمونه توسط متخصصان پاتولوژی بررسی میشود تا ببینند آیا در آن سلول‌های سرطانی وجود دارند یا خیر.
نتایج بیوپسی پروستات
نتایج بیوپسی پروستات را می‌توان به دو دسته کلی تقسیم کرد:
- نتیجه مثبت، یعنی وجود سلول‌های سرطانی در نمونه‌های بیوپسی.
- نتیجه منفی، یعنی عدم وجود سلول‌های سرطانی در نمونه‌های بیوپسی.
در صورت نتیجه مثبت، پزشک باید درجه سرطان را نیز تعیین کند. درجه سرطان پروستات بر اساس سیستم گلیسون انجام میشود. این سیستم از یک مقیاس ۱ تا ۵ استفاده میکند که در آن ۱ کمترین درجه و ۵ بیشترین درجه را نشان می‌دهد.
- درجه ۱ یا ۲: سرطان کم خطر است و به احتمال زیاد رشد کندی دارد.
- درجه ۳: سرطان متوسط خطر است و به احتمال زیاد رشد سریع‌تری دارد.
- درجه ۴ یا ۵: سرطان پرخطر است و به احتمال زیاد رشد سریعی دارد و ممکن است به سایر قسمت‌های بدن نیز گسترش یابد.
در صورت نتیجه منفی، پزشک باید احتمال وجود سرطان را با توجه به عوامل دیگری مانند سطح PSA، نتایج MRI و معاینه فیزیکی تعیین کند.
در برخی موارد، ممکن است نتایج بیوپسی غیرقطعی باشد. در این موارد، ممکن است پزشک توصیه کند که بیوپسی تکرار شود یا از روش‌های تصویربرداری دیگری برای تعیین وجود یا عدم وجود سرطان استفاده شود.
در اینجا خلاصه‌ای از دسته‌بندی نتایج بیوپسی پروستات آورده شده است:
| دسته | توضیح |
|---|---|
| مثبت | وجود سلول‌های سرطانی در نمونه‌های بیوپسی |
| منفی | عدم وجود سلول‌های سرطانی در نمونه‌های بیوپسی |
| غیرقطعی | نتایج بیوپسی نمی‌توانند به طور قطع وجود یا عدم وجود سرطان را تعیین کنند |
با توجه به دسته‌بندی نتایج بیوپسی پروستات، پزشک می‌تواند تصمیمات درمانی مناسب را برای بیمار اتخاذ کند.
نقش PIN و ASAP در تشخیص وضعیت سلول های پروستات
PIN و ASAP تغییراتی در سلول های پروستات هستند که فقط در زیر میکروسکوپ قابل مشاهده می باشند. در صورت تشخیص pin برای فرد، احتمالاً pin با درجه بالا خواهد بود. همچنین pin درجه پایین نیز وجود دارد، اما هیچ مدرکی مبنی بر اینکه این نوع می تواند باعث ایجاد مشکل در زندگی افراد شود وجود ندارد. در صورت عدم اطمینان می توانید با پزشک خود در این باره مشورت کنید. وقتی از عبارت pin استفاده می شود، منظور pin درجه یک است.
PIN چیست؟
pin با سرطان پروستات متفاوت است. PIN مخفف نئوپلازی داخل اپیتلیال پروستات است که نشان دهنده تغییراتی در سلول های پروستات است. سلول ها ممکن است به روشی متفاوت از سلول های طبیعی پروستات رشد کنند. این تغییرات تنها در زیر میکروسکوپ قابل مشاهده هستند.
در حال حاضر مشخص نیست چه عاملی باعث ایجاد pin می شود، اما می دانیم که با افزایش سن، احتمال ابتلا به آن افزایش می یابد. اگرچه PIN با سرطان پروستات متفاوت است، اما بسیاری از افراد مبتلا به سرطان پروستات دارای مقداری PIN نیز هستند. اما بیشتر افراد مبتلا به PIN ، مبتلا به سرطان پروستات نیستند و در آینده نیز به سرطان پروستاتی که نیاز به انجام درمان داشته باشد، مبتلا نمی‌شوند.
ASAP چیست؟
ASAP مخفف تکثیر آسینار کوچک آتیپیک است. ASAP نوعی بیماری نیست، اما اصطلاحی است که برای توصیف تغییرات در سلول های پروستات که در زیر میکروسکوپ مشاهده می شود، زمانی که مشخص نیست که آیا سلول ها سرطانی هستند یا خیر، استفاده می شود. به عنوان مثال، ممکن است سلول های تغییر یافته کافی برای پزشک وجود نداشته باشد که درباره سرطانی بودن آنها نظر دهد. در صورت داشتن ASAP ، ممکن است پزشک انجام آزمایش‌های بیشتری را تجویز کند تا بروز هر گونه تغییر سلولی مشخص شود.
این امکان وجود دارد که هر دو ASAP و PIN در پروستات وجود داشته باشند.
در صورت داشتن PIN یا ASAP احتمال ابتلا به سرطان پروستات بیشتر خواهد بود؟
در صورت داشتن PIN یا ASAP ، احتمال ابتلا به سرطان پروستاتی که در اولین بیوپسی برداشته نشده است، بیشتر از افرادی که pin یا ASAP ندارند خواهد بود. در صورت تشخیص PIN یا ASAP و در صورت داشتن نگرانی درباره ابتلا به سرطان پروستات، می توانید با پزشک یا پرستار خود صحبت کنید.
علائم PIN و ASAP چیست؟
در صورت داشتن PIN یا ASAP ، احتمال ابتلا به سرطان پروستاتی که در اولین بیوپسی برداشته نشده است، بیشتر از افرادی که pin یا ASAP ندارند خواهد بود. به عنوان مثال، در صورت بزرگ شدن پروستات و همچنین داشتن PIN، ممکن است فرد با اختلال در دفع ادرار مواجه شود که در نتیجه بزرگی پروستات ایجاد شده است نه pin.
اگر ASAP تشخیص داده شود، احتمال سرطانی بودن یا نبودن سلول های تغییر یافته وجود دارد. در صورت سرطانی بودن آنها، ممکن است علائمی مانند مشکلات ادراری نیز ایجاد شود. در صورت بروز هرگونه علائم از جمله مشکلات ادراری، می توانید با پزشک خود صحبت کنید. پزشک می‌تواند آزمایش‌های بیشتری را برای بررسی علت بروز این عارضه انجام دهد و درمان‌هایی را برای بهبود آن، تجویز کند.
pin و ASAP چگونه تشخیص داده می شوند؟
pin و ASAP را فقط می توان با مشاهده بافت پروستات زیر میکروسکوپ تشخیص داد. ممکن است در موارد زیر این عارضه تشخیص داده شود:
- انجام بیوپسی برای بررسی سرطان پروستات
- انجام جراحی برای درمان بزرگی پروستات که به آن برداشتن پروستات از طریق مجرای ادرار (TURP) می گویند.
PIN و ASAP چقدر شایع هستند؟
مشخص نیست چه تعدادی از افراد در بریتانیا pin یا ASAP دارند. اما برای افرادی که بافت پروستات آنها زیر میکروسکوپ بررسی شده است (پس از بیوپسی) آمار به صورت زیر است:
- از هر 20 نفر یک نفر (پنج درصد) دارای pin هستند
- از هر 50 نفر یک نفر (دو درصد) ASAP دارند.
احتمال داشتن pin در افراد سیاه پوست بیشتر از افراد سفیدپوست در یک رده سنی است. برخی تحقیقات همچنین نشان می‌دهند که افراد سیاه‌پوست ممکن است در سنین پایین‌تر مقدار بیشتری از PIN را نسبت به افراد سفید پوست داشته باشند. اما به طور کلی، دلایل واضحی برای این موارد وجود ندارند.
مشخص است که احتمال ابتلا به سرطان پروستات در افراد سیاه پوست بیشتر از دیگر افراد در همین رده سنی است. در واقع، از هر چهار فرد سیاه پوست، یک نفر به سرطان پروستات مبتلا می شود. اما هنوز دلایل آن به طور واضح مشخص نیست.
هیچ مطالعه ای برای بررسی میزان احتمال وجود pin یا ASAP برای افراد آسیایی یا نژاد ترکیبی انجام نشده است.
آیا برای PIN و ASAP به درمان نیاز است؟
به هیچگونه درمانی برای PIN یا ASAP نیاز نخواهد بود، اما ممکن است هر چند ماه یکبار معاینات منظم انجام شود. این معاینات، برای بررسی سلول های سرطانی است که ممکن است در نمونه برداری دیده نشده باشند.
در صورت وجود، ممکن است اقدامات زیر انجام شوند:
- آزمایش های منظم PSA
- معاینه لمسی پروستات
- بیوپسی
همچنین ممکن است اسکن MRI نیز برای بررسی وجود سرطان در قسمت هایی از پروستات که در بیوپسی بررسی نشده اند انجام شود. آزمایش هایی که انجام می شوند به وضعیت بیمار بستگی دارند. در صورت داشتن سوال می توانید با پزشک یا پرستار خود صحبت کنید.
در صورت تشخیص، به دلیل انجام معاینات منظم، به احتمال زیاد سرطان در مراحل اولیه خواهد بود. در نتیجه می توان آن را به دقت تحت نظر گرفت یا در صورت لزوم آن را درمان کرد. در صورت گسترش سرطان پروستات، دیگر معاینه PIN یا ASAP انجام نخواهد شد.
سوالاتی که باید از پزشک یا پرستار پرسید
- آیا pin درجه بالا یا ASAP دارم؟
- میزان pin یا ASAP درجه بالای من چقدر است؟
- آیا برای دریافت اطلاعات بیشتر به انجام آزمایش های بیشتری نیاز است؟
- احتمال ابتلا به سرطان پروستات برای من چقدر است؟
- هر چند وقت یک بار معاینه انجام خواهد شد؟
- معاینات من شامل چه مواردی می شود؟
- آیا باید یک بیوپسی دیگر انجام دهم؟
- آیا به انجام آزمایش های دیگری نیاز خواهم داشت؟
پرسش های متداول
بیشتر بخوانید
بیوپسی پروستات چیست؟ نمونه برداری با فیوژن MRI، روش ترانس‌پرینئال و تفسیر جواب
نمونه برداری از پروستات (بیوپسی) چگونه انجام میشود؟ مقایسه بیوپسی فیوژن MRI و ترانس‌پرینئال، بررسی میزان درد، مراقبت‌ها و تفسیر...
تفسیر ام آر آی پروستات (mpMRI) قبل از بیوپسی؛ راهنمای نمرات PI-RADS و فیوژن بیوپسی
تفسیر ام آر آی مولتی پارامتریک پروستات (mpMRI)؛ معنی نمرات PIRADS 1 تا 5، احتمال بدخیمی در هر نمره، آمادگی‌های لازم و مزیت بیوپس...
تفسیر آزمایش پروستات چیست؟ جدول عدد نرمال PSA و Free PSA در سنین مختلف
راهنمای جامع تفسیر آزمایش پروستات؛ جدول عدد نرمال PSA بر اساس سن (۴۰ تا ۸۰ سال)، تحلیل نسبت Free/Total PSA، امتیاز گلیسون و علل ...
تفسیر نتایج آزمایش PSA چیست؟ راهنمای خواندن جواب آزمایش خون، Free PSA و بیوپسی
راهنمای گام‌به‌گام تفسیر نتایج آزمایش PSA خون؛ محدوده خاکستری ۴ تا ۱۰، اهمیت نسبت Free/Total PSA، عوامل افزایش کاذب (دوچرخه‌سوار...
آزمایش ژنتیک در سرطان پروستات چیست؟ ژن‌های BRCA1، BRCA2 و درمان هدفمند
راهنمای جامع آزمایش ژنتیک در سرطان پروستات؛ تفاوت جهش‌های سلول زایا (Germline) و توموری (Somatic)، نقش ژن‌های BRCA1/2 و ATM در پ...
چکاپ آنلاین سرطان پروستات
از هر 8 مرد یک نفر به سرطان پروستات مبتلا می شود. این بیماری در افرادی که سابقه فردی و خانوادگی ابتلا به برخی بیماری ها را دارند، بیشتر مشاهده می شود. با پاسخ دهی به سوال های مطرح شده در بخش چکاپ سرطان پروستات، می توانید در سه دقیقه متوجه شوید که آیا لزومی دارد آزمایش PSA انجام دهید و یا اگر این آزمایش را قبلا انجام داده اید نتیجه ی آن چگونه تفسیر می شود.
چکاپ آنلاین سرطان پروستات، یکی از ابزارهای مرجع تخصصی سرطان پروستات ایران است که به شما کمک می کند تا بفهمید آیا شما در معرض خطر سرطان پروستات هستید یا خیر. با توجه به اینکه تشخیص زودرس سرطان پروستات بسیار مهم است، استفاده از این ابزار می تواند به شما کمک کند تا به موقع اقدامات لازم را انجام دهید.